Ở trận ra mắt preseason sau khi gia nhập Los Angeles Clippers, Rui Hachimura thi đấu 15,2 phút đã hiệu quả ghi 21 điểm. Màn trình diễn xuất sắc thành công lay động huấn luyện viên trưởng Clippers Tyronn Lue. Sau trận, huấn luyện viên Lue xúc động nói rằng ông đã yêu cầu Hachimura chơi quyết đoán hơn, xâm lấn hơn, tương lai đội sẽ thiết kế thêm nhiều chiến thuật xoay quanh anh, chứ không chỉ để anh đứng ở góc cuối sân.
Phát ngôn này của Tyronn Lue lập tức khuấy động cổ động viên. Nhiều người hô rằng trời đã sáng cho Hachimura. Họ cho rằng trước đây chính cấu hình đội hình Los Angeles Lakers đã giới hạn trình thật của Hachimura, thậm chí kéo cả ngọn lửa sang LeBron James. Đương nhiên cũng có không ít cổ động viên cho rằng năm ấy ở Washington Wizards, Hachimura đã có rất nhiều cơ hội cày cấp và vị thế chiến thuật, nhưng trần năng lực của anh chính là không thành nổi ngôi sao. Vậy bên nào nói có lý hơn? Bài đánh giá cầu thủ hôm nay tôi sẽ phân tích đơn giản qua số liệu.
Trước hết tôi bật cỗ máy thời gian, xem lại báo cáo draft năm ấy của Rui Hachimura, xem đánh giá và dự đoán của tuyển trạch viên chuyên nghiệp thời kỳ draft. Tôi chọn bản báo cáo draft cuối cùng ngày 30 tháng 3 năm 2019 trên trang NBA Draft. Vị trí dự đoán là lựa chọn 5 đến 11 vòng một, mẫu cầu thủ là Antawn Jamison.
Ưu điểm: tiền phong có khả năng vận động rất xuất sắc, ra quyết định dứt khoát, kỹ thuật toàn diện, biểu hiện ổn định đáng tin, rất coi trọng tập thể, đặt thành tích và chiến thắng của đội lên trên vinh quang cá nhân. Ném nhảy tầm trung chính xác, tầm ném và độ ổn định không ngừng nâng lên. Sải tay xuất sắc, đạt 2,18 mét. Khả năng vận động cao hơn mức trung bình NBA, nhanh nhẹn, tốc độ tốt, bật nhảy xuất sắc, rất giỏi phản công nhanh và kết thúc tấn công. Trong trận luôn giữ được sự tập trung. Ba năm trước đến Mỹ, trước đó chưa từng tham gia giải AAU, có thái độ cạnh tranh cực mạnh với trận đấu, thể hiện thái độ nghề nghiệp chăm tập và không ngừng tiến bộ. Từ mùa năm thứ ba đại học bắt đầu gánh vai trò thủ lĩnh và siêu sao của đội, điểm trung bình mỗi trận tăng từ 11,6 lên 19,6. Kỹ thuật ném chuẩn. Với khả năng ném nhảy chỗ trống ổn định, đáng ra có thể trở thành một tay ghi điểm đáng tin ở mặt trận cao hơn.
Phòng ngự vững, giỏi dùng sải tay và khả năng đọc tình huống để nhiễu ném ở ngoài, trong va chạm dưới rổ cũng có biểu hiện khá. Thể hình khỏe, giỏi lợi dụng lợi thế lệch vị trí, biết cách dùng thân người tạo khoảng trống tấn công. Thể hiện năng lực lãnh đạo xuất sắc, tính cách cởi mở tự tin, dám đón thử thách. Đầu mùa dẫn Gonzaga đánh bại Duke do Zion Williamson dẫn dắt, đoạt chức vô địch giải mời Maui. Anh đổ rất nhiều công vào tập sức mạnh, có thân hình rất chắc, sức lõi và hạ bàn đều xuất sắc, thể lực cực tốt. Gonzaga thường để anh đảm nhiệm tiền phong phòng ngự áp sát. Dù đầu tấn công tiêu hao rất nhiều thể lực, cuối trận anh cũng không rơi vào tình trạng thiếu thể lực.
Nhược điểm: cần tiếp tục nâng kỹ thuật ghi điểm một đối một và khả năng đột phá cầm bóng. Sải tay khá, nhưng cao khoảng 2,03 mét, làm tiền phong lớn hơi thấp. Nếu tiếp tục tăng lực và mở rộng tầm ném, có lẽ có thể đảm nhiệm số 4 bóng nhỏ ở NBA. Bước khởi động đầu của anh chưa đủ nhanh, khó đột phá những hậu vệ có thân hình thấp. Phải nâng khả năng chuyền và cầm bóng, đồng thời tăng cảm giác nhịp trận và ném nhảy dừng đột ngột. Vì nhịp trận của anh khá chậm, đôi khi gặp đối thủ trình cao sẽ có vẻ lúng túng. Gặp hậu vệ cao hơn, anh sẽ tung một số cú ném lệch đến mức khó tin. Tỷ lệ cú ném ba điểm của anh chỉ chiếm 7%, nhưng tỷ lệ trúng lên tới 45%. Anh nên thử mở rộng tầm ném đến vạch ba cấp NBA, để cú ba điểm thành phương tiện tấn công quan trọng. Khi vào NBA đá số 4, lợi thế va chạm thân thể thời đại học sẽ không còn. Khả năng rebound cũng cần nâng, trung bình mỗi trận chỉ 6,5 rebound. Khả năng hạn chế điểm của đối thủ hơi thiếu, thường bị những cầu thủ thấp hơn, nhanh hơn dễ dàng đột phá.
Đối chiếu báo cáo draft năm ấy với biểu hiện bây giờ có thể thấy, phân tích draft khi đó rất chính xác. Phong cách của anh lúc ấy là tiền phong kiểu khỏe, giỏi tầm trung, đẩy phản công chuyển trạng thái, nhưng khả năng tự cầm bóng ghi điểm rất bình thường, rebound và phòng ngự cũng chưa đủ. Mấu chốt là sau khi vào NBA, lợi thế thể lực bị thu nhỏ mạnh, anh cũng không luyện ra kỹ năng tấn công cầm bóng, rebound và phòng ngự cũng không tiến bộ nhiều.
Cuối cùng Washington Wizards dùng lựa chọn thứ 9 vòng một chọn anh. Đến nay anh đã đá 7 mùa ở NBA. Sự nghiệp vừa khéo chia hai giai đoạn: ba năm rưỡi đầu ở Washington Wizards, ba năm rưỡi sau ở Los Angeles Lakers. Đặt số liệu hai giai đoạn cạnh nhau là thấy ngay nhiều vấn đề.
Trước hết là tỷ lệ sử dụng quyền bóng tấn công USG, thứ thể hiện rõ nhất vị thế tấn công. Từ 2019 đến 2026, bảy năm lần lượt là 19%, 18,1%, 20,9%, 20,2%, 18,5%, 15,8%, 15,2%. Trong đó nửa đầu mùa 2022-23 ở Wizards là 23%, nửa sau gia nhập Lakers tụt xuống 17,4%. Qua tỷ lệ sử dụng quyền bóng này có thể thấy, sau khi vào Lakers, vị thế tấn công của Hachimura quả thực giảm mạnh.
Tiếp theo xem số lần tung bóng trung bình mỗi trận. Từ 2019 đến 2026, bảy năm lần lượt là 11,4 lần, 11,4, 9,1, 9,3, 9,9, 9,8, 8,8 lần. Trong đó nửa đầu mùa 2022-23 ở Wizards là 10,8 lần, nửa sau vào Lakers tụt xuống 7,9 lần. Số lần tung bóng trung bình cũng giảm năm này qua năm khác.
Cuối cùng xem tỷ lệ ghi điểm cầm bóng và đón bóng của Hachimura. Đây cũng là số liệu quan trọng phản ánh vị thế tấn công. Nói đơn giản, vị thế tấn công càng cao thì tỷ lệ tấn công cầm bóng càng cao; ngược lại, làm vai phụ thì tỷ lệ tấn công đón bóng càng cao.
Mùa 19-20, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 33,5%, tỷ lệ tấn công đón bóng 66,5%.
Mùa 20-21, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 22,3%, tỷ lệ tấn công đón bóng 77,7%.
Mùa 21-22, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 28,3%, tỷ lệ tấn công đón bóng 71,7%.
Mùa 22-23, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 31,3%, tỷ lệ tấn công đón bóng 68,7%.
Mùa 23-24, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 15,2%, tỷ lệ tấn công đón bóng 84,8%.
Mùa 24-25, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 13,3%, tỷ lệ tấn công đón bóng 86,7%.
Mùa 25-26, tỷ lệ tấn công cầm bóng cá nhân 13,4%, tỷ lệ tấn công đón bóng 86,6%.
Qua số liệu này lại thấy, ở Wizards Hachimura từng có cơ hội cày cấp bằng tấn công cầm bóng, nhưng sau khi vào Lakers thì ngày càng vai phụ hóa, chức năng hóa.
Qua ba nhóm số liệu trên có thể thấy, từ Wizards sang Lakers, vị thế tấn công của Hachimura quả thực giảm. Tiếp theo chúng ta làm rõ câu hỏi then chốt thứ hai: rốt cuộc là do năng lực tấn công cầm bóng của cá nhân không đủ, hay sau khi vào Lakers anh chủ động đổi sang chơi không bóng. Muốn rõ chuyện này, tôi liệt kê hiệu suất kỹ năng tấn công cầm bóng của anh thời còn ở Wizards. Nếu hiệu suất cầm bóng xuất sắc, thì ban huấn luyện Lakers là ngựa hay kéo xe rác, không biết dùng. Còn nếu hiệu suất không ổn, thì lúc ấy Wizards đã nhìn ra trần của anh, nên mới đem đi trao đổi.
Mùa 19-20, Hachimura tấn công cầm bóng hướng rổ 124 lần, trúng 52, tỷ lệ 41,9%, thuộc mức ném trượt thảm hại. Trong đó ba điểm cầm bóng 3 lần trúng 0.
Mùa 20-21, tấn công cầm bóng hướng rổ 165 lần, trúng 65, tỷ lệ 39,4%, thuộc mức ném trượt thảm hại. Trong đó ba điểm cầm bóng 2 lần trúng 0.
Mùa 21-22, tấn công cầm bóng hướng rổ 114 lần, trúng 41, tỷ lệ 36%, thuộc mức ném trượt thảm hại. Trong đó ba điểm cầm bóng 6 lần trúng 1, tỷ lệ 16,7%.
Mùa 22-23, tấn công cầm bóng hướng rổ 170 lần, trúng 85, tỷ lệ 50%, thuộc mức đạt. Trong đó ba điểm cầm bóng 3 lần trúng 0.
Qua hiệu suất kỹ năng tấn công cầm bóng này có thể thấy, ngoài mùa chuyển nhượng 22-23 hiệu suất cầm bóng của anh đạt chuẩn, ba mùa còn lại hiệu suất kéo xuống thảm hại. Nói không ngoa, giao quyền bóng tấn công cho anh là ngang với tự nhận thua.
Nhưng tương phản cực lớn là hiệu suất tấn công đón bóng của anh. Tôi lấy số liệu ba điểm đón bóng, thứ có tính đại diện nhất, làm ví dụ:
Mùa 19-20, ba điểm đón bóng tung 83 lần, trúng 25, tỷ lệ 30,1%, thuộc mức ném trượt.
Mùa 20-21, ba điểm đón bóng tung 135 lần, trúng 45, tỷ lệ 33,3%, thuộc mức không đạt.
Mùa 21-22, ba điểm đón bóng tung 115 lần, trúng 54, tỷ lệ 47%, thuộc mức rất xuất sắc.
Mùa 22-23, ba điểm đón bóng tung 155 lần, trúng 50, tỷ lệ 32,3%, thuộc mức không đạt.
Mùa 23-24, ba điểm đón bóng tung 223 lần, trúng 93, tỷ lệ 41,7%, thuộc mức xuất sắc.
Mùa 24-25, ba điểm đón bóng tung 238 lần, trúng 98, tỷ lệ 41,2%, thuộc mức xuất sắc.
Mùa 25-26, ba điểm đón bóng tung 249 lần, trúng 409, tỷ lệ 43,8%, thuộc mức xuất sắc.
Qua nhóm số liệu này có thể thấy, sau khi từ Wizards sang Lakers, Hachimura được cải tạo trọng điểm thành xạ thủ đón bóng ngoài vòng. Có thể nói cải tạo rất thành công. Dù số lần tung ba điểm hay tỷ lệ trúng đều ở mức xuất sắc. Anh là điểm hỏa lực ngoài đáng tin nhất của Lakers. Ngoài ra cần nhấn mạnh giai đoạn playoff năm nay: ba điểm đón bóng của anh tung 53 lần, trúng 31, tỷ lệ lên tới 58,5%, đứng số 1 trong số cầu thủ tung hơn 20 cú ba điểm ở playoff năm nay, tay nóng đến bỏng.
Qua phân tích trên, mọi người hẳn cảm nhận được: phong cách của Hachimura ngay từ khi vào giải đã hợp làm vai phụ hơn. Đồng thời việc anh gia nhập Lakers không phải bị bỏ lỡ, bị kìm. Ngược lại, dưới sự cải tạo, anh tiến hóa thành một điểm hỏa lực ngoài xuất sắc. Đương nhiên giờ huấn luyện viên Tyronn Lue của Los Angeles Clippers lại muốn cải tạo anh lần thứ hai. Ý của Lue rất rõ: giữ hiệu suất tấn công đón bóng xuất sắc của Hachimura, đồng thời cho thêm nhiều vai diễn khác. Nếu Hachimura thực sự tiến hóa thêm, tiến bộ thêm, thì tương lai tìm đúng cơ hội bán đi đổi quyền draft sẽ là một thao tác thành công.
Trong phim Lượng Kiếm, Sở Vân Phi có một câu kinh điển: "Huynh Vân Long, anh ấy lúc nào cũng bày cho tôi một trò mới." Vậy mùa giải mới hãy cùng chờ xem, Tyronn Lue có thể bày cho Rui Hachimura trò mới gì.