Mario Hezonja 31 tuổi, sau sáu năm rời NBA lại trở về, ký hợp đồng một năm trị giá 2,8 triệu đô với Cavaliers. Rời NBA lâu vậy mà còn quay lại — quả thật hiếm thấy.
“Tôi sẽ không trở lại NBA. Tôi không nhận được sự tôn trọng xứng đáng. Ngoài ra, với tôi NBA giống một buổi biểu diễn hơn là bản thân trận đấu.”
Đó là lời Hezonja nói trong buổi phỏng vấn năm 2022; khi ấy không ít CĐV chế giễu rằng Hezonja không phải không muốn về, mà biết mình không về được nữa. Thế mà định luật “đổi miệng” ở đâu cũng có — Hezonja lại từ châu Âu giành đường trở lại NBA.
Lúc này đã gần sáu năm kể từ khi anh rời NBA năm 2020; anh tôi luyện trên sân châu Âu, thống trị ở Real Madrid. Mùa trước anh trung bình 17,5 điểm 4,9 rebound, giành MVP Liga ACB. Thực ra năm ngoái anh đã thu hút sự chú ý của nhiều đội NBA, cuối cùng quyết định gia hạn với Real.
Nhưng một năm sau, Real sa thải HLV Sergio Scariolo — người quan hệ rất tốt với Hezonja — khiến quan hệ hai bên rạn nứt. Hezonja tự bỏ tiền túi trả 850.000 đô phí mua đứt hợp đồng để chọn trở lại NBA.
Hezonja là lựa chọn số 5 năm 2015; khi ấy anh mang rất nhiều biệt danh như “McGrady châu Âu”, “hậu vệ châu Âu hay nhất sau Petrovic” — nhờ cách quảng bá của đại diện — cuối cùng bị Magic chọn ở vị trí cao.
Thế nhưng Hezonja hoàn toàn không thể hiện đúng tài năng; cạnh tranh nội bộ gay gắt là một mặt, việc anh đá kém cũng là sự thật. Anh thuộc kiểu cầu thủ toàn năng — gì cũng biết một chút, nhưng không có kỹ năng nào ở đẳng cấp đỉnh. Thể hình của anh ở châu Âu thuộc hàng trần; các pha úp rổ liên tục, từng còn bắt chước cú úp giúp LaVine vô địch dunk contest.
Thể hình Hezonja trong số người châu Âu là tốt, nhưng ở NBA đầy những “người trời” về thể lực, Hezonja chẳng chen lên nổi. Mùa tân binh anh trung bình 6,1 điểm 2,2 rebound; mùa thứ hai tụt thẳng xuống trung bình 4,9 điểm, tỷ lệ ném chỉ 35,5%, ba điểm còn tệ hơn với 29,9%.
Phong độ tệ đến vậy khiến Magic không chịu nổi, trực tiếp bỏ tùy chọn năm thứ tư trong hợp đồng. Không ngờ cục diện đổi chiều: nửa đầu mùa thứ ba Magic vẫn rao bán Hezonja mà không ai lấy. Trước All-Star, Aaron Gordon chấn thương khiến Hezonja đá chính vị trí số 4; anh nắm lấy cơ hội, số liệu và phong độ trên sân đều bay lên.
Hết mùa anh trung bình 9,6 điểm 3,7 rebound; Magic vốn chuẩn bị bỏ Hezonja lại đưa cho anh hợp đồng gia hạn nhiều năm — không ngờ Hezonja cứng rắn từ chối. Điều này buộc phải nhắc đến tính khí của anh: Hezonja nổi tiếng nóng tính, sự ngạo mạn cũng được ghi ngay trong bản scout report đầu tiên.
Người tính khí như vậy, với việc Magic bỏ anh sớm đương nhiên “ân oán tất báo”. Thành cầu thủ tự do anh đi thẳng, ký hợp đồng một năm 6,5 triệu đô với Knicks. Nhìn lại, quyết định đó trực tiếp chôn vùi chặng NBA đầu tiên của anh.
Ở Knicks anh vẫn là cánh da trắng ném ba điểm không vào; thể chất vẫn rất tốt, nhưng kỹ thuật thì quá thô. Biệt danh khác của anh — “tinh hoa layup kiểu kéo cần của loài người” — chính nói về các pha kéo cần hụt cười ra nước mắt: rõ ràng có thể lên rổ vững lấy hai điểm, anh cứ phải diễn một pha rồi thêm một cú sắt.
Dù vậy ở Knicks Hezonja đóng góp hai khoảnh khắc nổi tiếng nhất sự nghiệp. Trước Lakers, anh chặn cú ném quyết định của James; đáng chú ý là sau khi bật nhảy Hezonja bị DeAndre Jordan phía sau đẩy một cái, rút ngắn khoảng cách với James; bàn tay Hezonja úp chắc vào bóng — cũng thành khoảnh khắc kinh điển trong các pha block quyết định.
Trước Bucks, Hezonja cướp bóng đầu trận rồi úp rổ hai tay; phía sau Giannis block hụt còn bị Hezonja húc ngã. Hezonja nhìn Giannis một cái đầy khí thế rồi bước thẳng qua người anh ấy. Đó chắc chắn là bàn đẹp nhất sự nghiệp Hezonja — khiến Giannis tức đến mức nói sẽ “răng đền răng”.
Sau một mùa ở Knicks, Hezonja đá thêm một năm với Trail Blazers; chịu ảnh hưởng chấn thương chỉ chơi 53 trận; tháng 11/2020 bị đẩy sang Grizzlies, rồi tháng 12 bị Grizzlies cắt hợp đồng — chặng NBA đầu tiên khép lại.
NBA hiện tại là phiên bản thiên về cánh; kiểu cánh đủ kích thước như Hezonja vẫn có thị trường, nên Cavaliers xem anh như phương án dự phòng cho James — sau khi không có được James thì ký Hezonja.
Hezonja đi sáu năm, trở lại mới 31 tuổi — vẫn trong độ tuổi vàng của cầu thủ bóng rổ. Mong lần này anh trụ lại NBA lâu hơn một chút.
